Trong cuộc đua phát triển xe điện và năng lượng sạch, pin lưu trữ đang trở thành công nghệ chiến lược quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đã cảnh báo rằng châu Âu có thể trở thành “nhà máy lắp ráp” cho các nhà sản xuất pin Trung Quốc nếu không sớm xây dựng được năng lực công nghệ riêng.
Tham vọng tự chủ pin của châu Âu đang gặp khó
Nhiều năm qua, châu Âu đã đầu tư mạnh vào việc phát triển ngành công nghiệp pin nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung từ châu Á. Tuy nhiên, tham vọng này bị ảnh hưởng đáng kể sau những khó khăn của Northvolt – doanh nghiệp từng được xem là niềm hy vọng lớn nhất của ngành pin châu Âu.
Trong khi đó, nhu cầu xe điện tại khu vực đang tăng trưởng chậm hơn dự kiến, khiến nhiều dự án sản xuất pin phải điều chỉnh kế hoạch đầu tư hoặc mở rộng quy mô.
Các dự án tỷ euro nhưng công nghệ vẫn nằm trong tay đối tác
Để đáp ứng nhu cầu pin cho xe điện, nhiều hãng ô tô châu Âu đã lựa chọn hợp tác với các nhà sản xuất pin Trung Quốc.
Điển hình là dự án nhà máy pin lithium trị giá 4,1 tỷ euro tại Tây Ban Nha giữa Stellantis và CATL. Dự án này nhận gần 300 triệu euro hỗ trợ từ chính phủ Tây Ban Nha nhưng không đi kèm các yêu cầu cụ thể về chuyển giao công nghệ.
Volkswagen cũng đã đầu tư 1,1 tỷ euro vào Gotion High-tech từ năm 2020 để phát triển lĩnh vực pin. Dù có hợp tác kỹ thuật giữa hai bên, nhiều chuyên gia cho rằng phần lớn công nghệ cốt lõi vẫn thuộc về các doanh nghiệp Trung Quốc.
Julia Poliscanova, Giám đốc cấp cao của tổ chức Transport & Environment (T&E), nhận định:
“Chúng ta có thể dành thêm 10 hoặc 15 năm nữa để thử và thất bại với các công ty như Northvolt. Hoặc chúng ta có thể hưởng lợi từ những nơi có chuyên môn và sử dụng nó để bắt kịp nhanh chóng, giống như người Trung Quốc thực sự đã làm trong 20 năm qua.”
Bà cũng cảnh báo:
“Nếu không có thêm các yêu cầu của châu Âu, chúng tôi sẽ không học được gì. Chúng tôi sẽ chỉ là một nhà máy lắp ráp.”
Châu Á đang chiếm ưu thế tuyệt đối trong ngành pin
Theo nghiên cứu, hơn 90% pin xe điện và pin lưu trữ trên thế giới hiện được sản xuất bởi các công ty Trung Quốc và Hàn Quốc.
Không chỉ dẫn đầu về sản lượng, các doanh nghiệp châu Á còn sở hữu công nghệ sản xuất, chuỗi cung ứng nguyên liệu và kinh nghiệm vận hành quy mô lớn. Hiện khoảng 40% các nhà máy gigafactory đã được xác nhận trên thị trường cũng có sự tham gia hoặc cung cấp công nghệ từ các doanh nghiệp châu Á.
Khoảng cách này khiến các nhà sản xuất châu Âu gặp nhiều khó khăn trong việc cạnh tranh về giá thành và quy mô sản xuất.
Thách thức về tài chính và thị trường
Ngoài vấn đề công nghệ, các doanh nghiệp pin châu Âu còn đối mặt với áp lực tài chính ngày càng lớn.
Automotive Cells Company (ACC) – liên doanh được hậu thuẫn bởi Stellantis, Mercedes-Benz và TotalEnergies – đã phải tạm dừng kế hoạch mở rộng sang Đức và Ý do thị trường xe điện tăng trưởng chậm.
Xem thêm: Tuabin gió có thể khai thác năng lượng từ bão – Hướng đi mới cho năng lượng tái tạo tương lai
Thay vì tiếp tục triển khai gói đầu tư khoảng 4 tỷ euro như dự kiến, công ty đã lựa chọn khoản vay 845 triệu euro được bảo lãnh bởi Mercedes-Benz và Stellantis để duy trì hoạt động sản xuất tại Dunkirk.
Giám đốc điều hành ACC, Yann Vincent, cho biết:
“Chúng tôi thấy rằng thị trường đang chậm lại nên chúng tôi phải cẩn thận với các khoản đầu tư lớn.”
Chuyển giao công nghệ có phải là chìa khóa?
Nhiều chuyên gia cho rằng việc hợp tác với các nhà sản xuất pin Trung Quốc là cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, điều quan trọng là các thỏa thuận phải đi kèm điều kiện về chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển năng lực sản xuất nội địa.
Marc Alochet, cựu kỹ sư ngành ô tô Pháp, cho rằng:
“Sự chậm trễ này rất đáng kể nhưng điều đó sẽ giúp các công ty châu Âu đẩy nhanh quá trình tăng tốc.”
Theo ông, châu Âu có thể học hỏi từ cách Trung Quốc từng yêu cầu các hãng xe nước ngoài chia sẻ công nghệ khi đầu tư vào thị trường này nhiều năm trước.
Kết luận
Cuộc đua pin toàn cầu không chỉ là cuộc cạnh tranh về nhà máy hay sản lượng sản xuất, mà còn là cuộc cạnh tranh về công nghệ và tri thức. Việc thu hút đầu tư từ các doanh nghiệp nước ngoài có thể giúp châu Âu nhanh chóng mở rộng năng lực sản xuất, nhưng nếu thiếu các cơ chế chuyển giao công nghệ phù hợp, khu vực này có nguy cơ chỉ đóng vai trò là nơi lắp ráp thay vì làm chủ chuỗi giá trị pin trong tương lai.
Khi pin lưu trữ trở thành nền tảng cho xe điện và hệ thống năng lượng tái tạo, khả năng làm chủ công nghệ sẽ là yếu tố quyết định vị thế của mỗi quốc gia trong quá trình chuyển đổi năng lượng toàn cầu.
Xem thêm: Ngôi làng nhỏ ở Hàn Quốc thu gần 180 triệu đồng mỗi tháng từ điện mặt trời