Điện mặt trời kết hợp pin lưu trữ đang được nhìn nhận lại
Trong những năm gần đây, điện mặt trời kết hợp hệ thống pin lưu trữ (Battery Energy Storage System – BESS) được xem là một trong những giải pháp quan trọng giúp nâng cao khả năng sử dụng năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, cùng với việc công nghệ ngày càng phổ biến, câu hỏi đặt ra là liệu chi phí đầu tư tăng thêm có tương xứng với hiệu quả mà hệ thống này mang lại hay không.
Mới đây, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã có văn bản kiến nghị Bộ Công Thương làm rõ hiệu quả của các dự án điện mặt trời có tích hợp hệ thống pin lưu trữ. Theo EVN, việc bổ sung BESS khiến tổng mức đầu tư của dự án tăng lên, kéo theo giá phát điện cao hơn so với các nhà máy điện mặt trời thông thường. Trong khi đó, hiệu quả đầu tư cũng như giá trị mà hệ thống lưu trữ mang lại đối với vận hành lưới điện cần được đánh giá đầy đủ hơn trước khi ban hành các chính sách dài hạn.
Vì sao EVN kiến nghị đánh giá lại hiệu quả của BESS?
Theo EVN, hệ thống pin lưu trữ làm tăng đáng kể tổng chi phí đầu tư của dự án. Điều này đồng nghĩa với việc bên mua điện sẽ phải chi trả mức giá cao hơn cho các dự án điện mặt trời có tích hợp BESS.
Do đó, EVN đề nghị Bộ Công Thương làm rõ nhiều vấn đề quan trọng như:
- Mục tiêu bắt buộc lắp đặt hệ thống lưu trữ.
- Quyền và trách nhiệm trong việc điều khiển hệ thống pin lưu trữ.
- Cơ chế huy động công suất của BESS.
- Trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc đảm bảo khả năng vận hành của hệ thống lưu trữ.
Ngoài ra, EVN cũng đề xuất cần đánh giá chính xác nhu cầu thực tế của hệ thống điện trước khi phát triển thêm các dự án điện mặt trời hoặc điện gió kết hợp pin lưu trữ nhằm tránh tình trạng đầu tư dư thừa như đã xảy ra tại một số quốc gia trong khu vực.
Giá điện của dự án có pin lưu trữ cao hơn 11–14%
Theo tính toán của EVN, hệ thống lưu trữ được giả định có công suất bằng khoảng 10% công suất của nhà máy điện mặt trời.
Khung giá phát điện dự kiến đối với các dự án có BESS như sau:
Đối với điện mặt trời mặt đất
- 1.104 – 1.550 đồng/kWh, tùy theo khu vực và suất đầu tư.
Đối với điện mặt trời nổi
- 1.299 – 1.823 đồng/kWh.
Trong khi đó, khung giá phát điện được Bộ Công Thương ban hành năm 2025 cho thấy sự chênh lệch khá rõ giữa dự án có và không có hệ thống lưu trữ.
Điện mặt trời mặt đất
Miền Bắc
- Không có BESS: 1.382,7 đồng/kWh
- Có BESS: 1.571,98 đồng/kWh
Miền Trung
- Không có BESS: 1.107,1 đồng/kWh
- Có BESS: 1.257,05 đồng/kWh
Miền Nam
- Không có BESS: 1.012 đồng/kWh
- Có BESS: 1.149,86 đồng/kWh
Điện mặt trời nổi
Giá tối đa của các dự án có BESS lần lượt là:
- Miền Bắc: 1.876,57 đồng/kWh
- Miền Trung: 1.487,18 đồng/kWh
- Miền Nam: 1.367,13 đồng/kWh
Nhìn chung, các dự án tích hợp pin lưu trữ được hưởng mức giá cao hơn khoảng 140–190 đồng/kWh, tương đương tăng khoảng 11–14% so với dự án điện mặt trời không có hệ thống lưu trữ.
Tuy nhiên, EVN cho rằng nhiều thông số đầu vào hiện mới chỉ mang tính tham khảo và cần có thêm ý kiến từ các đơn vị tư vấn cũng như các tổ chức quốc tế độc lập trước khi khung giá chính thức được phê duyệt.
Vì sao nhiều chuyên gia vẫn đánh giá cao hệ thống BESS?
Mặc dù làm tăng chi phí đầu tư, nhiều chuyên gia năng lượng cho rằng giá trị lớn nhất của BESS không nằm ở việc tạo ra thêm điện mà ở khả năng điều tiết nguồn điện.
Đặc điểm của điện mặt trời là chỉ phát điện khi có ánh nắng. Trong khi đó, nhu cầu sử dụng điện của xã hội thường tăng mạnh vào cuối buổi chiều và đầu giờ tối, đúng thời điểm sản lượng điện mặt trời suy giảm nhanh.
BESS cho phép lưu trữ lượng điện dư thừa vào buổi trưa để sử dụng trong các khung giờ cao điểm, qua đó:
- Giảm áp lực lên lưới điện.
- Hạn chế tình trạng thiếu công suất vào giờ cao điểm.
- Tăng tính ổn định của hệ thống điện.
- Nâng cao khả năng tự chủ nguồn điện tại chỗ.
Theo các chuyên gia, đây là giá trị rất lớn đối với vận hành hệ thống điện nhưng lại khó phản ánh đầy đủ trong các mô hình đánh giá hiệu quả tài chính của từng dự án.
Nhu cầu điện mặt trời mái nhà tiếp tục tăng mạnh
Theo TS Nguyễn Duy Khiêm, nhu cầu lắp đặt điện mặt trời mái nhà hiện tăng khoảng 20–30% so với trước đây.
Đối tượng có nhu cầu lớn nhất là:
- Cơ sở sản xuất.
- Nhà hàng.
- Khách sạn.
- Quán cà phê.
- Hộ kinh doanh dịch vụ.
Một trong những nguyên nhân là việc áp dụng biểu giá điện theo 3 khung giờ gồm:
- Giờ cao điểm.
- Giờ bình thường.
- Giờ thấp điểm.
Đặc biệt, giờ cao điểm hiện được tính từ 17 giờ 30 đến 22 giờ 30.
Nhiều doanh nghiệp lựa chọn giải pháp lưu trữ toàn bộ lượng điện mặt trời tạo ra vào ban ngày trong hệ thống BESS, sau đó sử dụng vào giờ cao điểm để giảm chi phí mua điện từ lưới.
Bên cạnh đó, giá thành thiết bị ngày càng giảm cũng giúp thời gian hoàn vốn của các hệ thống điện mặt trời có pin lưu trữ rút ngắn từ khoảng 5 năm xuống còn khoảng 3 năm.
Chính phủ tiếp tục khuyến khích phát triển điện mặt trời có lưu trữ
Song song với những tranh luận về hiệu quả đầu tư, định hướng phát triển năng lượng của Việt Nam vẫn ưu tiên thúc đẩy điện mặt trời tự sản tự tiêu.
Xem thêm: Quy định mới về giờ cao điểm, thấp điểm của hệ thống điện quốc gia
Theo Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026, Chính phủ yêu cầu:
- Khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tại hộ gia đình, cơ quan, cơ sở sản xuất và kinh doanh.
- Khuyến khích lắp đặt hệ thống pin lưu trữ nhằm giảm phụ tải giờ cao điểm.
- Tăng khả năng tự chủ nguồn điện tại chỗ.
Mục tiêu đặt ra là:
- Mỗi năm có khoảng 10% cơ quan công sở lắp đặt điện mặt trời mái nhà.
- Khoảng 10% hộ gia đình trên cả nước sử dụng điện mặt trời tự sản xuất, tự tiêu thụ.
- Tổng công suất điện mặt trời mái nhà đạt khoảng 20% công suất theo kế hoạch phát triển giai đoạn 2026–2030 của các địa phương.
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đến năm 2030, Việt Nam dự kiến bổ sung khoảng 4.100 MW điện mặt trời.
Đến năm 2050, tổng công suất điện mặt trời dự kiến đạt 168.594–189.294 MW, với sản lượng khoảng 252,1–291,5 tỷ kWh. Định hướng lâu dài là ưu tiên phát triển điện mặt trời tự sản tự tiêu và kết hợp hệ thống pin lưu trữ khi chi phí công nghệ ngày càng hợp lý.
Chính sách ổn định sẽ quyết định tốc độ phát triển
Nhiều chuyên gia cho rằng việc đánh giá lại hiệu quả của BESS là cần thiết nhằm xây dựng cơ chế phù hợp với điều kiện thực tế.
Tuy nhiên, nếu chính sách thay đổi quá nhanh, đặc biệt đối với các dự án đã đầu tư theo quy định cũ, sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của nhà đầu tư và làm giảm niềm tin vào thị trường năng lượng tái tạo.
Do đó, việc hoàn thiện chính sách cần dựa trên cơ sở khoa học, đánh giá đầy đủ cả chi phí đầu tư lẫn lợi ích lâu dài của hệ thống lưu trữ đối với an ninh năng lượng quốc gia.
Xem thêm: Điện mặt trời gắn pin lưu trữ có hiệu quả?
Hệ thống pin lưu trữ (BESS) chắc chắn làm tăng chi phí đầu tư và giá phát điện của các dự án điện mặt trời, với mức chênh lệch hiện vào khoảng 11–14%. Tuy nhiên, lợi ích mà công nghệ này mang lại không chỉ được đo bằng giá bán điện mà còn nằm ở khả năng lưu trữ năng lượng, điều tiết phụ tải, giảm áp lực cho lưới điện và nâng cao tính ổn định của hệ thống.
Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo và điện mặt trời mái nhà, BESS được kỳ vọng sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Điều cần thiết hiện nay là xây dựng cơ chế giá và chính sách ổn định, minh bạch, dựa trên các đánh giá khoa học và thực tiễn để vừa khuyến khích đầu tư, vừa đảm bảo hiệu quả chung của hệ thống điện quốc gia.