Điện mặt trời mái nhà đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi Chính phủ ban hành Nghị định 243/2026/NĐ-CP, mở rộng cơ chế mua bán điện dư và tạo thêm động lực cho doanh nghiệp, hộ gia đình đầu tư vào năng lượng tái tạo. Những thay đổi mới được đánh giá sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế của các hệ thống điện mặt trời tự sản, tự tiêu, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng xanh tại Việt Nam.
Nâng tỷ lệ điện dư được bán lên lưới từ 20% lên 50%
Điểm đáng chú ý nhất của Nghị định 243 là nâng tỷ lệ sản lượng điện dư từ hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu được phép bán lên lưới từ 20% lên tối đa 50%.
Đặc biệt, đến hết năm 2030, lượng điện dư có thể được bán vượt mức 50% nếu khu vực đấu nối còn khả năng tiếp nhận và vẫn đảm bảo vận hành an toàn cho hệ thống điện. Đây được xem là bước điều chỉnh quan trọng, giúp tháo gỡ một trong những rào cản lớn nhất của điện mặt trời mái nhà trong thời gian qua.
Giải quyết bài toán lãng phí điện năng
Trước đây, nhiều doanh nghiệp và hộ gia đình đầu tư điện mặt trời nhằm giảm chi phí tiền điện. Tuy nhiên, vào thời điểm giữa trưa – khi hệ thống phát điện đạt công suất cao nhất – nhu cầu sử dụng điện thường thấp hơn lượng điện tạo ra.
Do quy định chỉ được bán tối đa 20% điện dư, phần lớn sản lượng còn lại không được khai thác hiệu quả, gây lãng phí nguồn năng lượng sạch và kéo dài thời gian hoàn vốn của dự án.
Việc nâng giới hạn lên 50% giúp các hệ thống tận dụng tốt hơn lượng điện phát ra, cải thiện hiệu quả đầu tư và gia tăng giá trị kinh tế cho người sử dụng.
Doanh nghiệp có thêm động lực đầu tư
Chi phí năng lượng ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, đặc biệt với các ngành xuất khẩu như dệt may, da giày, điện tử, chế biến nông sản và logistics.
Song song với yêu cầu giảm phát thải carbon từ các thị trường quốc tế, nhiều doanh nghiệp đang ưu tiên sử dụng năng lượng sạch để đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.
Khi tỷ lệ điện dư được phép bán tăng lên, dòng tiền của dự án được cải thiện đáng kể, giúp rút ngắn thời gian hoàn vốn và nâng cao tính hấp dẫn của các khoản đầu tư điện mặt trời mái nhà.
Không chỉ doanh nghiệp được hưởng lợi
Chính sách mới không chỉ mang lại lợi ích cho khu vực sản xuất mà còn mở ra cơ hội cho:
- Hộ gia đình
- Trường học
- Bệnh viện
- Khách sạn
- Trung tâm thương mại
- Tòa nhà văn phòng
Các công trình này có thể tận dụng diện tích mái để sản xuất điện, giảm chi phí vận hành và tạo thêm nguồn thu từ lượng điện dư đủ điều kiện bán lên lưới.
Xem thêm: Cú hích mới cho điện mặt trời mái nhà
Cơ chế mua bán điện linh hoạt hơn
Một điểm mới đáng chú ý là việc mua bán điện dư sẽ được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận giữa bên mua và bên bán, thay vì áp dụng cứng nhắc như trước.
Ngoài ra, cơ chế cho phép bán vượt 50% tại những khu vực có hạ tầng lưới điện đủ khả năng tiếp nhận thể hiện cách tiếp cận linh hoạt hơn trong quản lý hệ thống điện.
Điều này giúp khai thác tối đa nguồn điện sạch tại các địa phương có điều kiện phù hợp, đồng thời vẫn đảm bảo an toàn vận hành đối với những khu vực có nguy cơ quá tải.
Góp phần thúc đẩy chuyển dịch năng lượng
Việt Nam đang hướng tới mục tiêu đảm bảo an ninh năng lượng và đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Trong chiến lược này, điện mặt trời mái nhà được xem là một trong những giải pháp có nhiều lợi thế nhờ:
- Tận dụng mái nhà sẵn có, không cần thêm quỹ đất.
- Giảm áp lực đầu tư nguồn điện tập trung.
- Góp phần giảm phát thải khí nhà kính.
- Huy động nguồn lực xã hội tham gia phát triển năng lượng sạch.
Việc nới rộng cơ chế bán điện dư được kỳ vọng sẽ tạo thêm niềm tin cho doanh nghiệp và người dân, thúc đẩy dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực năng lượng tái tạo.
Cần tiếp tục hoàn thiện chính sách
Bên cạnh những thay đổi tích cực, các chuyên gia cho rằng để điện mặt trời mái nhà phát triển bền vững, cần tiếp tục hoàn thiện nhiều yếu tố như:
- Cơ chế giá mua điện rõ ràng, minh bạch.
- Quy trình đấu nối thuận lợi.
- Đầu tư nâng cấp lưới điện phân phối.
- Đẩy mạnh số hóa trong quản lý và vận hành hệ thống điện.
Khi các chính sách được triển khai đồng bộ, điện mặt trời mái nhà sẽ không chỉ giúp giảm chi phí điện cho người dân và doanh nghiệp mà còn trở thành nguồn bổ sung quan trọng cho hệ thống điện quốc gia.
Việc ban hành Nghị định 243/2026/NĐ-CP không đơn thuần là nâng tỷ lệ bán điện dư từ 20% lên 50%, mà còn thể hiện sự thay đổi trong tư duy quản lý theo hướng linh hoạt và sát với thực tế hơn. Chính sách mới góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, khuyến khích đầu tư vào năng lượng tái tạo và tạo điều kiện để nguồn lực xã hội tham gia mạnh mẽ vào quá trình chuyển dịch năng lượng, hướng tới mục tiêu phát triển xanh và bền vững của Việt Nam.
Xem thêm: GOOGLE “CHỐT” SIÊU DỰ ÁN ĐIỆN MẶT TRỜI: AI ĐANG LÀM THAY ĐỔI NGÀNH NĂNG LƯỢNG!