Trung Quốc vẫn dẫn đầu nhưng không còn dễ dàng tăng trưởng
Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã trở thành trung tâm của ngành công nghiệp năng lượng mặt trời toàn cầu khi sản xuất hơn 80% lượng pin mặt trời trên thế giới. Sự phát triển mạnh mẽ của ngành này góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng và giảm phát thải carbon trên phạm vi toàn cầu.
Tuy nhiên, đằng sau vị thế dẫn đầu là những thách thức ngày càng lớn. Hàng loạt doanh nghiệp sản xuất pin mặt trời tại Trung Quốc đang phải đối mặt với tình trạng thua lỗ kéo dài, trong khi số vụ phá sản, sáp nhập và tái cơ cấu liên tục gia tăng.
Cuộc khủng hoảng dư cung lớn nhất trong nhiều năm
Nguyên nhân chính của cuộc khủng hoảng hiện nay là tình trạng dư thừa công suất sản xuất.
Trong giai đoạn tăng trưởng nóng, nhiều doanh nghiệp liên tục mở rộng nhà máy với kỳ vọng nhu cầu thị trường sẽ tiếp tục tăng mạnh. Kết quả là năng lực sản xuất pin mặt trời của Trung Quốc hiện đã vượt mốc 1.000 GW mỗi năm, cao hơn rất nhiều so với mức lắp đặt điện mặt trời toàn cầu.
Khi nguồn cung vượt quá nhu cầu, cuộc cạnh tranh về giá trở nên khốc liệt. Giá bán pin mặt trời liên tục giảm, thậm chí thấp hơn chi phí sản xuất của nhiều doanh nghiệp. Điều này khiến phần lớn nhà sản xuất rơi vào tình trạng lợi nhuận âm từ năm 2024 đến nay.
Xem thêm: Hàn Quốc thúc đẩy 2.500 làng điện mặt trời
Nghịch lý: Thừa điện nhưng vẫn phải cắt giảm sản lượng
Một trong những vấn đề lớn nhất của thị trường năng lượng mặt trời Trung Quốc hiện nay là khả năng hấp thụ điện của lưới điện chưa theo kịp tốc độ phát triển nguồn điện tái tạo.
Trong những năm gần đây, các dự án điện mặt trời được triển khai trên diện rộng từ mái nhà dân dụng, khu công nghiệp đến các sa mạc quy mô lớn. Tuy nhiên, sản lượng điện tạo ra vào ban ngày thường vượt quá nhu cầu sử dụng thực tế.
Do đặc tính phụ thuộc vào ánh nắng mặt trời, nguồn điện này không thể phát điện vào ban đêm. Trong khi đó, hệ thống lưu trữ năng lượng và truyền tải điện vẫn chưa được đầu tư đồng bộ.
Hệ quả là một phần sản lượng điện mặt trời buộc phải cắt giảm do không thể hòa lưới. Tỷ lệ điện mặt trời bị lãng phí tại Trung Quốc đã tăng đáng kể trong thời gian gần đây, phản ánh áp lực ngày càng lớn đối với hạ tầng điện quốc gia.
Hệ thống lưu trữ năng lượng trở thành yếu tố then chốt
Để giải quyết tình trạng dư thừa điện vào ban ngày, Trung Quốc đang đẩy mạnh đầu tư vào các hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin và mạng lưới truyền tải điện siêu cao áp.
Các hệ thống lưu trữ cho phép tích trữ điện năng dư thừa để sử dụng vào buổi tối hoặc trong thời điểm nhu cầu tăng cao. Đồng thời, mạng lưới truyền tải hiện đại giúp đưa nguồn điện từ các khu vực sản xuất đến các trung tâm tiêu thụ ở khoảng cách xa.
Mặc dù chi phí pin lưu trữ đang giảm nhanh, việc triển khai trên quy mô lớn vẫn cần nguồn vốn đầu tư rất lớn cùng thời gian để hoàn thiện cơ sở hạ tầng.
Chính phủ Trung Quốc thay đổi chính sách hỗ trợ
Khác với giai đoạn trước, Chính phủ Trung Quốc hiện không còn duy trì các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ cho ngành điện mặt trời.
Nhiều ưu đãi về đất đai, tài chính và giá mua điện đã được điều chỉnh hoặc cắt giảm. Các dự án mới phải bán điện theo giá thị trường thay vì được hưởng mức giá ưu đãi cố định như trước đây.
Một số địa phương thậm chí đã yêu cầu doanh nghiệp hoàn trả các khoản trợ cấp đã nhận. Điều này cho thấy định hướng mới của Trung Quốc là để thị trường tự thanh lọc, thay vì tiếp tục hỗ trợ các doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả.
Áp lực từ các rào cản thương mại quốc tế
Không chỉ gặp khó khăn trong nước, các doanh nghiệp năng lượng mặt trời Trung Quốc còn đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ thị trường quốc tế.
Mỹ đã áp dụng nhiều biện pháp hạn chế nhập khẩu và tăng thuế đối với sản phẩm năng lượng mặt trời Trung Quốc. Bên cạnh đó, Liên minh châu Âu (EU), Ấn Độ và nhiều quốc gia khác cũng triển khai các chính sách bảo hộ nhằm hỗ trợ ngành sản xuất trong nước.
Các biện pháp này khiến hoạt động xuất khẩu gặp nhiều trở ngại hơn, đồng thời làm gia tăng áp lực tiêu thụ đối với lượng hàng hóa đang dư thừa.
Làn sóng thanh lọc đang diễn ra
Từ năm 2024 đến nay, hàng chục doanh nghiệp năng lượng mặt trời Trung Quốc đã phá sản, bị thâu tóm hoặc phải rời sàn chứng khoán.
Nhiều tập đoàn lớn cũng tiến hành cắt giảm nhân sự, thu hẹp quy mô sản xuất để giảm chi phí vận hành. Các chuyên gia nhận định quá trình tái cấu trúc vẫn chưa kết thúc và ngành công nghiệp này có thể tiếp tục chứng kiến thêm nhiều thương vụ sáp nhập trong thời gian tới.
Triển vọng của ngành điện mặt trời trong tương lai
Mặc dù đang trải qua giai đoạn khó khăn, triển vọng dài hạn của năng lượng mặt trời vẫn được đánh giá tích cực. Nhu cầu chuyển đổi năng lượng sạch trên toàn cầu tiếp tục gia tăng, trong khi công nghệ pin mặt trời và lưu trữ năng lượng vẫn không ngừng cải tiến.
Tuy nhiên, giai đoạn tăng trưởng nóng bằng mọi giá có thể đã kết thúc. Trong tương lai, các doanh nghiệp muốn tồn tại sẽ phải tập trung vào hiệu quả sản xuất, đổi mới công nghệ và khả năng thích ứng với những biến động của thị trường.
Cuộc khủng hoảng hiện nay được xem là một bước thanh lọc cần thiết, giúp ngành năng lượng mặt trời Trung Quốc phát triển bền vững hơn sau nhiều năm mở rộng quá nhanh.