Australia áp dụng chương trình điện miễn phí giữa trưa
Từ tháng 7, Chính phủ Liên bang Australia sẽ triển khai chương trình Solar Sharer Offer (SSO), cho phép các hộ gia đình đủ điều kiện sử dụng điện miễn phí ít nhất 3 giờ mỗi ngày vào khung giờ giữa trưa. Giai đoạn đầu, chương trình được áp dụng tại New South Wales, South East Queensland và South Australia, trước khi mở rộng trên phạm vi toàn quốc.
Điểm đáng chú ý là chương trình không chỉ dành cho các hộ có hệ thống điện mặt trời mái nhà. Người thuê nhà, cư dân chung cư hoặc các hộ gia đình chưa đầu tư điện mặt trời vẫn có thể tham gia nếu được lắp đặt đồng hồ điện thông minh và đăng ký với nhà cung cấp điện.
Khung giờ miễn phí sẽ thay đổi theo từng khu vực, phổ biến từ 11h đến 14h tại New South Wales và Queensland hoặc 12h đến 15h tại South Australia. Mức điện miễn phí cũng sẽ được giới hạn ở ngưỡng tiêu thụ hợp lý nhằm tránh lạm dụng và đảm bảo sự ổn định của hệ thống điện.
Vì sao Australia áp dụng chính sách này?
Australia là một trong những quốc gia có tỷ lệ lắp đặt điện mặt trời áp mái thuộc nhóm cao nhất thế giới. Điều này khiến lượng điện mặt trời sản xuất vào giữa trưa thường xuyên vượt nhu cầu sử dụng, trong khi buổi tối, đặc biệt từ 17h đến 21h, nhu cầu điện lại tăng mạnh do người dân sử dụng điều hòa, nấu ăn và các thiết bị sinh hoạt.
Sự chênh lệch lớn giữa thời điểm dư thừa và thiếu hụt điện khiến hệ thống điện phải duy trì nguồn dự phòng hoặc đầu tư thêm hạ tầng truyền tải với chi phí cao. Vì vậy, chương trình SSO được xây dựng nhằm khuyến khích người dân chuyển các hoạt động tiêu thụ điện lớn như giặt quần áo, sạc xe điện hay vận hành các thiết bị công suất cao sang thời điểm nguồn điện mặt trời dồi dào.
Xem thêm: Giá điện theo giờ cho hộ gia đình: Đề xuất mới từ Bộ Công Thương
Mục tiêu là thay đổi hành vi sử dụng điện
Theo các nhà hoạch định chính sách, nếu đủ số lượng hộ gia đình chuyển dịch thời gian sử dụng điện sang ban ngày, hệ thống điện quốc gia sẽ giảm đáng kể áp lực trong giờ cao điểm buổi tối. Điều này giúp tối ưu vận hành lưới điện, hạn chế đầu tư mở rộng đường dây và trạm biến áp, đồng thời góp phần kiểm soát chi phí điện trong dài hạn.
Chuyên gia năng lượng mặt trời Finn Peacock cho rằng bản chất của chương trình không phải là cung cấp điện miễn phí hoàn toàn, mà là phân bổ lại chi phí điện theo từng khung giờ sử dụng. Các doanh nghiệp điện lực có thể điều chỉnh giá ở các khung giờ khác hoặc thay đổi mức phí cố định để cân bằng chi phí vận hành.
Khác biệt so với Mỹ và châu Âu
Nhiều quốc gia đã áp dụng cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng (Time-of-Use Pricing). Tại bang California (Mỹ), giá điện giờ cao điểm có thể cao gấp 3–5 lần so với giờ thấp điểm nhằm khuyến khích người dân dịch chuyển nhu cầu sử dụng điện.
Trong khi đó, Liên minh châu Âu phát triển mô hình Demand Response, cho phép người tiêu dùng điều chỉnh mức sử dụng điện theo tín hiệu của lưới điện hoặc giá điện theo thời gian thực. Đức và Hà Lan là những quốc gia đi đầu trong việc kết hợp năng lượng tái tạo với hệ thống lưu trữ và biểu giá điện linh hoạt.
Điểm khác biệt của Australia là thay vì chỉ giảm hoặc tăng giá điện theo từng khung giờ, nước này tạo ra “cửa sổ điện miễn phí” cố định mỗi ngày, giúp người dân dễ dàng thay đổi thói quen sử dụng điện và tận dụng tối đa nguồn điện mặt trời dư thừa.
Những thách thức cần giải quyết
Dù được đánh giá là bước đi mới trong quản lý năng lượng, chương trình SSO vẫn đối mặt với nhiều ý kiến trái chiều. Một số chuyên gia cho rằng không phải hộ gia đình nào cũng có điều kiện linh hoạt để chuyển các hoạt động tiêu thụ điện sang giữa trưa, đặc biệt là người lao động làm việc giờ hành chính hoặc các hộ thu nhập thấp.
Bên cạnh đó, việc áp dụng biểu giá điện mới và các cơ chế tính phí phức tạp hơn cũng có thể khiến người tiêu dùng mất thời gian làm quen trong giai đoạn đầu triển khai.
Solar Sharer Offer được xem là một trong những chính sách năng lượng sáng tạo của Australia nhằm khai thác hiệu quả nguồn điện mặt trời đang dư thừa vào ban ngày. Thay vì tập trung hỗ trợ đầu tư nguồn điện mới, chương trình hướng đến thay đổi hành vi tiêu dùng điện của xã hội, tối ưu vận hành hệ thống và giảm áp lực lên hạ tầng điện trong dài hạn. Nếu thành công, đây có thể trở thành mô hình tham khảo cho nhiều quốc gia đang đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo.
Xem thêm: ‘Điện miễn phí 3 giờ’ và cách vận hành đặc biệt ở Australia